Lã Anh Tú và Lữ Liên

Nghe Lê Cát Trọng Lý cover Đôi bờBến vắng, Uyên Linh cover Chiếc lá mùa đông, hay Lân Nhã cover Chỉ còn mình anhLạc mất mùa xuân, những ai muốn tìm lại bản gốc của các bài hát này chắc chắn sẽ gặp lại Lã Anh Tú.

Sau năm 1993, tức sau khi ban nhạc The Uptight không còn nữa, Anh Tú vẫn cộng tác với trung tâm Khánh Hà của em gái ông để cho ra nhiều băng nhạc solo: Cô đơn (1991), Nếu như ta còn thương nhau (1994), Yêu em (1996), Dòng sông (1998) và cả những băng đĩa hát chung với một vài anh chị em trong gia đình, như Mùa hè kỷ niệm (1995), chung với Lưu Bích và Lan Anh, Hoang vắng (1998), chung với Khánh Hà và Thuý Anh, hoặc Cát bụi tình xa (1998) của Thuý Hà Tú. 
Chính những đĩa nhạc này là xuất phát điểm của các bản nhạc ngoại lời Việt như: Lạc mất mùa xuân (từ bài nhạc Pháp Le géant de papier của Jean-Jacques Lafon), Đôi bờ (từ bài nhạc Ý Che sarà), Bến vắng (từ bài nhạc Hoa 直覺 của 张信哲), Chỉ còn mình anh (từ bài nhạc Nhật 幸せの時間 của 村下孝蔵), Chiếc lá mùa đông (từ bài nhạc Hoa 等你回来 của 张学友), Cuộc tình trong mưa (từ bài nhạc Hoa 雨中的恋人们 của 王祖贤), hay Niềm đau chôn giấu (từ bài nhạc Nhật 追憶, Never fall in love của 欧陽菲菲). 
Bản Niềm đau chôn giấu này thì ban đầu do ca sĩ Khánh Hà hát, gần đây Thanh Hà và Lân Nhã có hát lại. Cả ba người đều hát rất hay.

Ngoài ra có thể kể đến bản Đời anh vẫn cô đơn (từ bài nhạc Hoa 你怎麼捨得我難過 của 黃品源). Bài này thì làm mình buồn thôi rồi, vì nó chính là nhạc phim Lam Vũ (2001) của đạo diễn Quan Cẩm Bằng. Không hiểu sao nghe nhạc Anh Tú, xem hình ảnh của Anh Tú, mình lại cảm thấy có cảm giác gì đó rất là Trương Quốc Vinh. Kiểu hát của thế hệ Anh Tú rất nhẹ nhàng, không gồng gánh. Thử so sánh giữa cách hát giữa Ngọc Lan với hai “trường phái”: Thanh Lam và Thái Thanh, ta sẽ thấy nét riêng của thế hệ người Việt hải ngoại thời Anh Tú. 
Nhạc sĩ Trường Kỳ thời trẻ, ảnh từ facebook của Jimmy Nhựt Hà 
Nhiều trong số các bài hát được nhắc đến trên đây đều do nhạc sĩ Lữ Liên, tức bố đẻ của Tuấn Ngọc, Bích Chiêu, Anh Tú, Khánh Hà, Thúy Anh, Lan Anh và Lưu Bích, viết lời Việt. Ngay từ thập niên 80, nhạc ngoại lời Việt đã xuất hiện nhiều ở cộng đồng người Việt hải ngoại, mà có lẽ chúng bắt nguồn từ các hoạt động âm nhạc của các nhạc sĩ như Trường Kỳ, Tùng Giang, Nam Lộc ở miền Nam từ trước năm 1975. Đại hội nhạc trẻ Taberd, Đại hội nhạc trẻ quốc tế ngoài trời (sân Hoa Lư, 1971), Đại hội nhạc trẻ (tại Thảo Cầm Viên từ 1971 đến 1974) đều gắn với tên tuổi của Trường Kỳ. Chúng là một sự tiếp nhận văn hoá phản chiến, phong trào hippy ở Âu và Mỹ thập niên 70 tại miền Nam. Trường Kỳ từng cộng tác với báo Sống của Chu Tử, tờ báo mà Hồ Hữu Tường cũng từng tham gia. Thử nghe lại các băng nhạc Tình ca nhạc trẻ mà Trường Kỳ đóng vai trò quan trọng trong sản xuất, ta sẽ thấy được việc viết lời Việt cho nhạc ngoại có từ rất sớm:

Dường như, vào những thời khắc mà cái vốn dân tộc phải va chạm với các đợt sóng văn hoá bên ngoài, thì phản ứng đầu tiên thường thấy là người ta chưa thể dung hòa các yếu tố ngoại lai vào trong sáng tác, mà buộc phải làm công việc như chuyển ngữ. Từ trước năm 1938, trước khi tân nhạc xuất hiện, với sức ảnh hưởng mạnh mẽ của nhạc Pháp, các nghệ sĩ cải lương của ta đã phải bắt đầu bằng những "bài Tây theo điệu ta" hoặc soạn lời Việt cho các bài hát Tây của Tino Rossi, Rina Ketty, Albert Préjean hay Georges Milton. Tương tự như vậy, miền Nam trước 1975 chịu ảnh hưởng sâu sắc của nhạc Mỹ và cả nhạc Anh, nhất là sau sự kiện The Beatles tại The Ed Sullivan Show mở đầu cho cuộc đổ bộ của các nhóm nhạc Anh ở đất Mỹ, nên phản ứng chuyển ngữ của các nhạc sĩ như Trường Kỳ là một phản ứng với ảnh hưởng của nhạc Mỹ.
Ban The Uptight với Khánh Hà, Lan Anh, Anh Tú, Thuý Anh tại Đại Hội Nhạc Trẻ ở Thảo Cầm Viên - Sài Gòn năm 1973, ảnh từ JimmyTV
Điều tương tự diễn ra với trào lưu nhạc Hoa lời Việt ở nước ta vào trước và sau năm 2000. Khi quan hệ Việt Trung bớt đi căng thẳng từ sau năm 1989, ảnh hưởng của phim điện ảnh Hồng Kông (đại diện là Châu Tinh Trì) và Đại Lục, phim truyền hình Hồng Kông (TVB) và Đài Loan, nhất là phim kiếm hiệp, lên Việt Nam kéo theo sự đổ bộ của CantoPop, để lại dấu ấn trong âm nhạc của thế hệ ca sĩ Minh Thuận, Lâm Chí Khanh, Đan Trường, Lam Trường, Cẩm Ly, rồi đến Lý Hải, Nguyễn Phi Hùng, Lâm Hùng, kéo dài với Ưng Hoàng Phúc, H.A.T, mà thậm chí đến bây giờ vẫn còn thấy dấu vết ở Phan Mạnh Quỳnh, Mr. Siro, Hoà Minzy, và cả một tập đoàn những Châu Khải Phong, Lê Bảo Bình, Trịnh Đình Quang, Hồ Gia Khánh, không gì hơn một sự tiếp nối những Quách Tuấn Du, Quách Thành Danh, một kiểu âm nhạc ở những tiệm hớt tóc.
Nhưng rất có thể, chính vì bình thường hóa quan hệ Việt Mỹ 1995 đã làm giao lưu trong nước - hải ngoại trở nên thường xuyên hơn. Như Quỳnh và nhiều ca sĩ khác sang Mỹ để hát cho Paris by Night hay Asia, và ngược lại băng đĩa của Ngọc Lan, Anh Tú, Khánh Hà, Don Hồ, Thanh Hà vào quốc nội dễ hơn, nên trào lưu nhạc Hoa lời Việt trong nước cũng chịu ảnh hưởng từ nhạc ngoại lời Việt ở hải ngoại chăng? Như Anh Tú đã để lại dấu ấn nhất định lên thế hệ của Lân Nhã (sinh năm 1988), Lê Cát Trọng Lý (1987), hay Uyên Linh (1987).
Thực hành viết lời Việt cho nhạc ngoại ở âm nhạc hải ngoại diễn ra từ trước cả trào lưu nhạc Hoa lời Việt trong nước, và có thể thấy là nó đan cài nhiều yếu tố văn hóa phức tạp, những ảnh hưởng của Prince hay Whitney Houston tại Mỹ (chỉ cần nhìn vào hình thức của MV Niềm đau chôn giấu của Khánh Hà), của toàn cầu hoá, và rất có thể là của cộng đồng người Mỹ gốc Á (mà Lý Tiểu Long là nhân vật quan trọng) lên người Việt lưu vong ở Mỹ. Và chính các băng nhạc hải ngoại lại tác động ngược lại âm nhạc trong nước.
Đoán xem người đứng giữa là ai nào? :D
Lữ Liên sinh trước Văn Cao, cùng quê Văn Cao, nhưng ông không được biết đến nhiều với tư cách một nhạc sĩ sáng tác độc lập mà tên tuổi ông gắn liền với các ban nhạc, ban đầu là ban hợp ca Thăng Long của đại gia đình họ Phạm. Hình như Lữ Liên cũng di cư vào Nam vào thời điểm gần với thời điểm gia đình họ Phạm vào Nam. Thời Đệ Nhị Cộng Hoà, thì tên tuổi Lữ Liên lại gắn với ban nhạc trào phúng AVT. Ban AVT hẳn có những ảnh hưởng nhất định lên các danh hài hải ngoại sau này như Vân Sơn, Bảo Liêm, và cả Hoài Linh. Rồi sau này, chính Lữ Liên lại dìu dắt các con mình trên con đường âm nhạc, viết lời cho các bài hát của ban The Uptight. Cả trong câu chuyện tiếng cười trong âm nhạc hay nhạc ngoại lời Việt có lẽ đều phải dành một vị trí trang trọng cho nhạc sĩ Lữ Liên.
23.04.21
14
1041 lượt xem
14
1
1 bình luận